W jednej z tradycji dbania o siebie olejek nakłada się najpierw. Nie po prysznicu, nie wmasowuje się go w wilgotną skórę jako ostatniego kroku przed ubraniem się, lecz nakłada, zanim ciało zetknie się z wodą. W ajurwedzie nazywa się to abhyanga, słowem złożonym z sanskryckich abhi (do wewnątrz lub w kierunku) i anga (kończyna): olejek wciera się w kończyny, pozostawia na skórze, a dopiero potem zmywa. Niemal każda współczesna porada dotycząca olejku do ciała zaleca odwrotną kolejność. Warto się nad tą zmianą zastanowić, bo zmienia pytanie, na które tak naprawdę odpowiada czytelnik: nie tylko czego potrzebuje skóra, ale też ile czasu może jej poświęcić.
Trzy konsystencje, bez zbędnych słów
Olejek, masło i balsam do ciała często sprzedaje się jako produkty zamienne, różniące się głównie zapachem lub opakowaniem. Tak nie jest. Różni je zawartość wody.
Balsam to emulsja typu olej w wodzie, w której zwykle przeważa woda. Dlatego jest lekki na skórze i szybko się wchłania: składa się głównie z płynu, który zawiera mniejszą ilość oleju spowalniającego odparowywanie. W maśle do ciała proporcje są odwrotne. Składa się ono głównie z maseł roślinnych i olejów, z niewielką ilością wody lub bez niej, dzięki czemu jest gęstsze, wolniej się rozprowadza i dłużej się utrzymuje. Czysty olejek do ciała idzie jeszcze dalej: nie zawiera wody. Olejek nie tyle nawilża, co zatrzymuje wilgoć już obecną na skórze, tworząc barierę, a nie będąc jej źródłem.
Ta jedna cecha, zawartość wody, wyjaśnia niemal wszystko, co mówi się o tych trzech produktach. Dlatego w standardowych poradach zaleca się nakładać olejek w ciągu kilku minut po wyjściu spod prysznica, gdy skóra jest jeszcze wilgotna: sam olejek nie nawilża, więc potrzebuje obecnej już na skórze wody, którą pomoże zatrzymać.
Współczesny skrót myślowy i to, co pomija
Najczęściej wybór uzależnia się dziś od rodzaju skóry i pory roku. Przy suchej skórze i zimą lepiej sprawdzi się masło: jest cięższe i wolniej się zużywa. Przy skórze normalnej lub mieszanej i w cieplejszych miesiącach lepszy będzie balsam, który szybko się wchłania i nie pozostawia warstwy na skórze. Olejek stosuje się na końcu pielęgnacji po prysznicu, aby zatrzymać w skórze to, co dała jej woda.
To przydatne i nic w tym nie jest błędne. Odpowiada jednak tylko na połowę pytania, bo zakłada, że jedyną zmienną jest sama skóra: to, jak bardzo jest sucha i jaka jest pora roku. Nie mówi nic o osobie, która wykonuje masaż, ani o tym, ile czasu i uwagi ma akurat w danej chwili. Tabela typów skóry nie podpowie, czy dzisiejszy wieczór jest na piętnaście minut, czy tylko na dziewięćdziesiąt sekund.
Starszy sposób doboru: olej według konstytucji, nie typu skóry
Abhjanga opiera się na zupełnie innej logice i jest znacznie starsza niż tabela zawartości wody. Należy do najstarszych udokumentowanych form dbania o siebie; wspomina o niej Charaka Samhita, a opisuje ją także Asztanga Hridaya Vagbhata, dwa klasyczne teksty ajurwedy. Zabieg tradycyjnie wykonuje się przed kąpielą, najczęściej rano, choć uznaje się również jego wieczorną wersję, zwykle traktowaną jako sposób na wyciszenie ciała przed odpoczynkiem, a nie przygotowanie go do dnia.
To, co naprawdę wyróżnia ten system, to sposób doboru samego oleju. Zamiast dopasowywać olej do typu skóry, ajurweda dobiera go do konstytucji, czyli jednej z trzech dosz: olej sezamowy wiąże się z doszą Vata, kokosowy z Pittą, a musztardowy z Kaphą. Trzy oleje, trzy temperamenty, a żaden z nich nie pyta, czy do południa błyszczy ci się strefa T. Olej sezamowy rozgrzewa i uziemia, dlatego pasuje do konstytucji uznawanej za suchą i niespokojną. Kokosowy chłodzi, więc sprawdzi się przy konstytucji, która ma tendencję do przegrzewania się. Musztardowy jest ostry i pobudzający, dlatego pasuje do konstytucji skłonnej do ociężałości i powolnych poranków. Praktyki i dokładne połączenia różnią się w zależności od tradycji i domowych zwyczajów. Nie jest to jedyny stosowany schemat, ale sama idea, by wybierać olej z myślą o konkretnej osobie, a nie tylko o powierzchni jej skóry, jest naprawdę stara.
Po masażu olejek tradycyjnie pozostawia się na skórze na dziesięć do trzydziestu minut przed zmyciem, by miał czas wniknąć w skórę, zamiast jedynie osadzać się na jej powierzchni. Pełny codzienny automasaż zazwyczaj trwa od dziesięciu do dwudziestu minut i jest znacznie krótszy niż zabieg wykonywany przez terapeutę, który zwykle trwa od czterdziestu pięciu minut do godziny.
Co tak naprawdę zyskujesz dzięki temu czasowi
Abhyanga tak naprawdę nie zachęca do używania większej ilości olejku ani do nakładania go o innej porze. Chodzi w niej o uważność jako składnik sam w sobie, niezależnie od zawartości butelki. Dziesięć minut spokojnego, świadomego kontaktu z własną skórą, z olejkiem lub bez, to coś zupełnie innego niż trzydziestosekundowe rozsmarowywanie kosmetyku, gdy myślami jest się gdzie indziej. Wybór konsystencji — olejku, masła czy balsamu — często zależy bardziej od tego, ile mamy uważności, niż od informacji na etykiecie o rodzaju skóry. Długi, zimowy wieczór bez żadnych planów sprzyja powolnemu wmasowywaniu masła pod swetrem. W zabiegany poranek przed pracą lepiej sprawdzi się balsam, który zdąży się wchłonąć, zanim zagotuje się woda w czajniku. Żaden wybór nie jest lepszy. Każdy odpowiada na inne potrzeby, choć oba dotyczą tych samych dziesięciu minut dnia.
Krótsza droga do rytuału i miejsce produktów
Pełny automasaż może wydawać się kolejnym zadaniem w dniu, w którym i tak jest ich za dużo. Abhyanga ma na to własną odpowiedź: padabhyanga, czyli masaż stóp, jest często polecana jako najłatwiejszy sposób na początek, właśnie dlatego, że wymaga tak niewiele. Kilka minut z olejkiem i masażem podeszew stóp przed snem lub kąpielą to nie uproszczona wersja tej praktyki. To ta sama idea, dostosowana do czasu, którym naprawdę dysponujemy danego dnia.
Tę samą zasadę łatwo zastosować w zwykłej łazienkowej szafce. Lekki i szybko wchłaniający się olej z pestek winogron do masażu sprawdzi się podczas porannej, dziewięćdziesięciosekundowej rutyny. Gęstsze masło shea do ciała z olejem arganowym przyda się wieczorem, kiedy można pozwolić mu wchłaniać się pod swetrem. Lekka mgiełka z hydrolatu różanego nałożona wcześniej zapewnia skórze wilgoć, którą olejek ma zatrzymać. To podejście bliższe zaleceniom, by nakładać olejek na wilgotną skórę, niż odrębnemu rytuałowi. Żaden z tych trzech produktów nie jest lepszy od pozostałych. Każdy odpowiada na inną ilość dostępnego czasu.
Jeden składnik, którego nie znajdziesz w żadnej butelce
Prawdziwe pytanie kryjące się za wyborem „olejek, masło czy balsam” nigdy nie dotyczyło wyłącznie suchości skóry. Chodzi o to, na co w ciągu dnia ktoś jest gotów poświęcić dziesięć spokojnych minut zamiast dziesięciu sekund w pośpiechu. Abhyanga po prostu jasno pokazuje ten wybór: nakłada się olejek przed kąpielą, a nie po niej, i pyta, czego potrzebuje ciało, zamiast kierować się wyłącznie porą roku. Sam produkt na półce rzadko przesądza o efekcie. Większą część pracy wykonuje czas, który mu poświęcamy.
