O rytualnej logice dwóch żywic, które od zawsze wędrowały razem, i o tym, dlaczego w kilku dawnych tradycjach zapala się je w określonej kolejności: najpierw mirrę, by wyciszyć przestrzeń, potem kadzidło, by ją otworzyć.
Gdzieś na starożytnym Szlaku Kadzidlanym kupiec pakujący karawany w porcie Sumhuram zapewne układał obok siebie kadzidło i mirrę, bo odbiorcy na tej trasie chcieli obu tych żywic. Nie wiadomo na pewno, czy ten zwyczaj od początku oznaczał ustaloną kolejność, czy po prostu były to dwie żywice, które dobrze się sprzedawały razem. W kilku późniejszych tradycjach liturgicznych zachowała się jednak kolejność: najpierw mirra, potem kadzidło, choć nie wszystkie tradycje, w których pali się obie żywice, stosują ją tak samo.
Kadzidło indyjskie58 szt.
Otwórz →
Większość osób palących te dwie żywice traktuje je wymiennie: dwie dawne nazwy określające jeden ogólny nastrój przeszłości. Tam jednak, gdzie zachowuje się ustaloną kolejność, zazwyczaj przebiega ona w jednym kierunku. Warto zrozumieć jej logikę, nawet jeśli któregoś ranka zdecydujesz się nie trzymać jej ściśle.
Dwie żywice, jeden kierunek

Kadzidło to wysuszona żywica Boswellia sacra — drzewa rosnącego w regionie Zufar na południu Omanu, w niektórych częściach Jemenu oraz wzdłuż wybrzeża Somalii. Mirra pochodzi z Commiphora myrrha, gatunku rodzimego dla Rogu Afryki i południowej części Półwyspu Arabskiego. Obie rośliny pochodzą z sąsiadujących ze sobą regionów i były sąsiadkami także w handlu: Szlak Kadzidlany, prowadzący z wybrzeża Zufaru przez Półwysep Arabski aż do Morza Śródziemnego, przewoził obie żywice w ładunkach przez ponad tysiąc lat, jak szacują historycy — od starożytności po pierwsze stulecia naszej ery. Port handlowy Sumhuram, położony niedaleko dzisiejszego Salalah w Omanie, był ważnym punktem zbiorczym kadzidła przeznaczonego do Egiptu, Grecji i Rzymu. Kupcy sprzedawali tam obie żywice razem, bo ich odbiorcy używali ich razem. Ten zwyczaj handlowy to jeden z najstarszych dowodów na to, że samo łączenie tych żywic ma długą historię, choć ścisła kolejność ich używania wydaje się późniejszym dodatkiem liturgicznym.
To połączenie działa przede wszystkim na zmysły, nie na symbolikę. Kadzidło pali się jasno i intensywnie: jego zapach jest żywiczny, lekko cytrusowy, a jego wyrazistość zdaje się unosić powietrze w pomieszczeniu. Mirra osiada nisko, balsamicznie — jest cięższa, lekko gorzka, ma gęstość, która spowalnia, zamiast otwierać. Zajmują zupełnie różne pasma w skali zapachów. Palone razem nie konkurują ze sobą: jedno wznosi się ku górze, drugie trzyma się ziemi, a w pomieszczeniu obie te siły są obecne jednocześnie.
Dalej: Czy można nakładać olejek eteryczny z kadzidłowca bezpośrednio na skórę?Kąpiel i ciało · 5 min czytania
Słowo „frankincense” pochodzi ze starofrancuskiego franc encens, czyli „czyste” lub „wysokiej jakości kadzidło”. Słowo „myrrh” wywodzi się przez arabski i hebrajski od murr: „gorzki”. Nawet nazwy opisują ten kontrast: wzniosłe i ziemskie, jasne i ciemne — dwie cechy, które razem tworzą coś pełniejszego niż każda z osobna.
W tradycjach, które ją zachowały, kolejność ma znaczenie

W obrzędach okadzania wschodnich Kościołów prawosławnych oraz w Etiopskim Kościele Tewahedo obie żywice pojawiają się w liturgii, a niektóre wspólnoty zachowują ich ustaloną kolejność. Tam, gdzie się jej przestrzega, mirra zwykle idzie pierwsza, a po niej następuje kadzidło. Praktyki koptyjskie i inne tradycje wschodnie nie są jednak pod tym względem jednolite, a niektóre wspólnoty palą obie żywice bez ustalonej kolejności. Tam, gdzie kolejność jest zachowana, jej uzasadnienie staje się jasne, gdy się nad nią zastanowisz: cięższa żywica wycisza przestrzeń, zanim lżejsza ją otworzy.
W domowej praktyce warto wypróbować tę tradycyjną kolejność, zamiast traktować ją jak zasadę, której trzeba ściśle przestrzegać. Zanim zaczniesz, połóż obok węgla drzewnego po jednym małym kawałku każdej żywicy. Gdy krążek będzie gotowy, połóż na nim najpierw mirrę. Daj jej minutę lub dwie, by zajęła się ogniem i osiadła. Dym będzie gęsty i powolny, a pomieszczenie wyda się po cichu skupione. Potem dodaj kadzidło. Druga żywica nie wymazuje pierwszej — unosi się przez nią, podczas gdy balsamiczna podstawa pozostaje niżej, podtrzymując przestrzeń, a jaśniejsza nuta wznosi się ponad nią.
Moja własna praktyka palenia kadzideł powoli nauczyła mnie, że przedmioty na ołtarzu mają mniejsze znaczenie niż kolejność, w jakiej z nich korzystam. Sekwencja to intencja przybierająca fizyczną postać: nie dwie żywice palone obok siebie, lecz dwa stany, w które wchodzi się jeden po drugim. Żywice nie wykonają tej pracy za ciebie. Tworzą sprzyjające warunki; uwagę wnosisz ty.
Kupcy na Szlaku Kadzidlanym, którzy ładowali karawany w Sumhuram, nie myśleli o rytualnej kolejności. Sprzedawali to, czego chcieli odbiorcy, a ci chcieli obu żywic. Długo po zamknięciu tamtych szlaków kolejność zachowana w niektórych liturgiach przetrwała z powodów bardziej zmysłowych niż historycznych: najpierw ugruntowanie, potem otwarcie. Warto spróbować tego nie tylko z kadzidłem.
Zapal mirrę. Poczekaj. Potem zapal kadzidło. Zobacz, czym stanie się pomieszczenie i kim staniesz się w jego wnętrzu.
Ciepło pozdrawiam,
Alex










