Niektóre książki czyta się raz. Do Bhagawadgity wraca się wers po wersie, często wtedy, gdy życie ucichło na tyle, by można było słuchać. Otwiera się nie w świątyni, lecz na polu bitwy, wraz z żołnierzem, który nie potrafi zmusić się do walki. Poniżej znajdziesz dziesięć jej najważniejszych idei, a każda z nich została osadzona w wersecie, z którego pochodzi. Czytaj powoli. Warto.
Masz prawo wykonywać swoje obowiązki, lecz nie masz prawa do owoców swoich działań. Nigdy nie uważaj się za sprawcę rezultatów swoich czynności ani nie przywiązuj się do bezczynności., Bhagawadgita 2:47
Bhagawadgita, co w sanskrycie oznacza „Pieśń Pana”, jest jednym z fundamentów tradycji hinduistycznej. Ten święty tekst, zawarty w epickiej Mahabharacie, przedstawia dialog między wojownikiem i księciem Ardżuną a jego woźnicą, Kryszną, który w opowieści objawia się jako wcielenie boskości. W przeddzień wielkiej bitwy Ardżuna zamiera, rozdarty między obowiązkiem a zwątpieniem. Odpowiedź Kryszny, wypowiedziana w przerwie przed rozpoczęciem walki, stanowi serce tekstu - rozległą medytację nad działaniem, tożsamością i tym, jak żyć z poczuciem celu. Dla wielu czytelników staje się pomostem do duchowych posągów i świętych figur, przechowywanych jako ciche przypomnienie tej rozmowy.
10 najważniejszych idei Bhagawadgity
-
Nieśmiertelność duszy. Gita uczy umiarkowanej relacji ze zmysłami - nie całkowitego odmawiania sobie przyjemności, lecz trzymania jej w ryzach. Jak mówi tekst, dzięki tej samodyscyplinie zaczynamy dostrzegać różnicę między ciałem a jaźnią. W tym ujęciu zrozumienie łagodzi lęk przed śmiercią, wyznaczając granicę między naszą tymczasową fizyczną egzystencją a tym, co Gita nazywa naszą prawdziwą, wieczną istotą. Sanskryt: अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ता: शरीरिण:। अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत॥ (Rozdział 2, werset 18) Angielski: Jedynie materialne ciało jest przemijające; zamieszkująca je dusza jest niezniszczalna, niezmierzona i wieczna. Dlatego walcz, o potomku Bharaty.
-
Cierpliwość i dharma. Gita ukazuje cierpliwość poprzez dharmę, prawe postępowanie i wytrwałe wypełnianie własnych obowiązków. Wzywa nas do działania z równowagą i opanowaniem, nawet gdy okoliczności stają się trudne. Sanskryt: कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि॥ (Rozdział 2, werset 47)
Angielski: Masz prawo wykonywać swoje obowiązki, lecz nie masz prawa do owoców swoich działań. Nigdy nie uważaj się za sprawcę rezultatów swoich czynności ani nie przywiązuj się do bezczynności.
-
Joga. Gdy wykonujesz swój obowiązek, mówi Gita, nie skupiaj umysłu na zysku. Głód korzyści zostaje tu nazwany głównym wewnętrznym wrogiem. Wznieś się ponad niego i traktuj stratę i zysk, radość i smutek, przyjaciela i wroga, chwałę i zniewagę jednakowo. Ta umiejętność samokontroli jest tym, co tekst nazywa jogą. Wielu czytelników trzyma w pobliżu japamalę ze 108 koralikami, właśnie dla tego rodzaju wytrwałej, powtarzalnej praktyki. Sanskryt: अनाश्रित: कर्मफलं कार्यं कर्म करोति य:। स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रिय:॥ (Rozdział 6, werset 1)
Angielski: Ten, kto wykonuje swój obowiązek, nie uzależniając się od owoców swoich działań, jest prawdziwym sannjasinem (wyrzeczeńcem) i prawdziwym joginem, a nie kimś, kto jedynie nie rozpala świętego ognia i nic nie robi.
-
Cel życia. Zdaniem Gity każdy człowiek ma wyjątkowy cel, swadharmę, zgodny z jego własną naturą i miejscem w świecie. Tekst wielokrotnie powraca do idei wypełniania własnych obowiązków z oddaniem, niezależnie od rezultatu. To zaproszenie, by rozpoznać i podążać za własnym powołaniem - szczerze i bez zapożyczania go od kogoś innego. Sanskryt: श्रेयान्स्वधर्मो विगुण: परधर्मात्स्वनुष्ठितात्। स्वधर्मे निधनं श्रेय: परधर्मो भयावह:॥ (Rozdział 3, werset 35)
Angielski: O wiele lepiej jest wykonywać własny, naturalny obowiązek, choćby z niedoskonałościami, niż doskonale wykonywać obowiązek należący do kogoś innego. W istocie lepiej jest umrzeć, wypełniając własny obowiązek, niż podążać ścieżką kogoś innego, pełną niebezpieczeństw.
-
Boskie manifestacje. W teologii samej Gity boskość rozumiana jest jako jedna rzeczywistość przyjmująca wiele form - jako idea awatary, Boga pojawiającego się wśród nas w jednej z tych postaci. W obrębie tej tradycji odczytuje się to jako nić, która pozwala tekstowi przemawiać ponad podziałami religijnymi: jako naukę, którą mogą studiować wyznawcy każdej religii, spotykając ją na swój własny sposób. Sanskryt: यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत। अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम्॥ परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्। धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे॥ (Rozdział 4, wersety 7-8)
Angielski: Ilekroć dharma zaczyna popadać w zapomnienie, a adharma narasta, objawiam się. Rodzę się w każdej epoce, by chronić prawych, unicestwiać czyniących zło i przywracać dharmę.
Czytelnikom, których przyciągają postacie, o których mówi Gita, szerszy świat duchowych posągów i elementów ołtarzowych oferuje namacalny sposób na zachowanie tej tradycji blisko siebie.
-
Karma. Gita uczy, że boskość nie ingeruje w karmę żywych istot. Na stare pytanie: jeśli istnieje Bóg, dlaczego na świecie jest tak wiele cierpienia? tekst odpowiada, że w tym ujęciu w dużej mierze sami je tworzymy, a nasza wolność wyboru pozostaje nienaruszona. Dodaje też, że działanie jest subtelniejsze, niż się wydaje. Sanskryt: कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मण:। अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः॥ (Rozdział 4, werset 17)
Angielski: Musisz zrozumieć naturę wszystkich trzech: zalecanego działania, niewłaściwego działania i bezczynności. Prawda o nich jest głęboka i trudna do pojęcia.
-
Szczerość. Gita wykracza poza zewnętrzny rytuał ku szczerości, która kryje się pod naszymi działaniami i oddaniem. Niezależnie od tego, czy ktoś jest wyrzeczeńcem, czy gospodarzem domowym, mówi tekst, to autentyczne oddanie podtrzymuje praktykę, a prawdziwa duchowość tkwi w czystości intencji, nie w formie obrzędu. Prosty gest może to wyrażać: sylaba Om i kadzidełko mogą oznaczać początek szczerego półgodzinnego skupienia równie dobrze jak uroczysta ceremonia. Sanskryt: कर्मण्येवाधिकारस्ते... योग: कर्मसु कौशलम्॥ (Rozdział 2, werset 50)
Angielski: Ten, kto jest ugruntowany w jodze, działa z umiejętnością i równowagą, odrzucając zarówno dobre, jak i złe rezultaty. Dlatego dąż do jogi, gdyż joga jest umiejętnością działania.
-
Uniwersalna energia. W rozdziale 7 Kryszna przedstawia szczegółowy obraz boskości. Gita uczy, że źródłem każdego atomu i wszystkiego, co widzimy wokół siebie, jest boskość - a właściwie jej energia - oraz że źródło każdego z nas jest takie samo. Tekst zachęca nas, by wyczuwać tę obecność wszędzie: w ogniu, słońcu, księżycu, a nawet w smaku wody. Sanskryt: अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थित:। अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च॥ (Rozdział 10, werset 20)
Angielski: O Ardżuno, zasiadam w sercu wszystkich żywych istot. Jestem początkiem, środkiem i końcem wszystkich stworzeń.
-
Trzy guny. Można zapytać: skoro wszystko, co piękne, pochodzi od boskości, co z tym, co szkodliwe? Odpowiedź Kryszny jest zaskakująca. Gita uczy, że w naturze nie ma stałego dobra i zła; natura jest energią boskości, a energia ta przejawia się poprzez trzy jakości, trzy guny. Dobroć (sattwa) przynosi wiedzę, spokój i zadowolenie. Pasja (radżas) przynosi niespokojne pragnienie i dążenie, skłaniając człowieka do pracy dzień po dniu. Niewiedza (tamas) otępia człowieka bezwładem, ociężałością i nadmiarem snu. Sanskryt: सत्त्वं रजस्तम इति गुणा: प्रकृतिसम्भवा:। निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्॥ (Rozdział 14, werset 5) Angielski: O potężnoramienny Ardżuno, materialna energia składa się z trzech gun (cech): sattwy (dobroci), radżasu (pasji) i tamasu (niewiedzy). Te cechy wiążą wieczną duszę z przemijającym ciałem.
-
Świat duchowy. Kryszna opisuje duchową krainę jako siedzibę samej boskości, w której nie ma ani pasji, ani niewiedzy, lecz jedynie dobroć i spokój. Gita ukazuje cel w ten sposób: tym, którzy z miłością pamiętają o boskości, tekst wskazuje tę krainę jako ich dom. W opowieści Gity miłość jest jej ostatecznym znaczeniem i końcową nauką, a miłość przychodzi poprzez pamięć - dlatego tekst kończy się nauką o tym, jak zachować boskość w umyśle i nigdy nie pozwolić jej umknąć. Sanskryt: ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन्। य: प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम्॥ (Rozdział 8, werset 13)
Angielski: Ten, kto opuszcza ciało, pamiętając o Mnie, Najwyższej Osobie, i intonując sylabę Om, osiągnie najwyższy cel.
Trwały wpływ Bhagawadgity na współczesną jogę
Bhagawadgita jest jednym z filozoficznych fundamentów współczesnej jogi. Oto jak jej idee wciąż kształtują dzisiejszą praktykę.
Holistyczne podejście
Gita podkreśla wzajemne powiązanie umysłu, ciała i ducha. Asany (pozycje), pranajama (praca z oddechem) i medytacja mają współdziałać, a nie funkcjonować osobno. Sięgnięcie po misę dźwiękową, by wyciszyć umysł przed lekturą lub przed medytacją w pozycji siedzącej, to niewielki sposób na uhonorowanie tej pełni - dźwięk wyznacza próg między działaniem a istnieniem.
Połączenie duchowe
Gita zachęca nas, by postrzegać jogę jako drogę do wewnętrznej więzi, a nie jedynie sprawności fizycznej. Jak sugeruje tekst, gdy praktyka się pogłębia, pogłębia się również nasze poczucie relacji - z samymi sobą i z czymś większym.
Wskazówki etyczne
Nacisk Gity na dharmę przenosi się na etykę praktyki. Dobrzy nauczyciele starają się tworzyć otwarte i pełne szacunku przestrzenie, szanując granice każdej osoby, zamiast je przekraczać.
Pranajama
Kontrola oddechu, pranajama, przewija się przez opis stabilności w Gicie. Współczesna praktyka łączy różnorodne techniki oddechowe, by gromadzić skupienie i uwagę - podążając za tą samą nicią, którą prowadzi tekst.
Równowaga między aktywnym a kontemplacyjnym życiem
Gita opowiada się za zrównoważonym życiem: działaniem (karma jogą) połączonym z introspekcją i bezruchem. Praktyka jogi odzwierciedla tę ideę, oferując zarówno dynamiczny ruch, jak i ciche, medytacyjne elementy. Niektórzy czytelnicy trzymają w swojej przestrzeni praktyki figury do jogi i medytacji jako przypomnienie o tej równowadze.
Więź z tradycją
Lektura Gity pozwala praktykującemu połączyć się z długą historią i filozoficznymi korzeniami kryjącymi się pod pozycjami, a także odczuć, że praktyka jest częścią czegoś starszego i szerszego niż mata.
Zakończenie
Trwała siła Gity wynika z tego, jak łatwo jej mądrość przenosić przez czas - czytano ją na polu bitwy trzy tysiące lat temu, czyta się ją dziś w sypialni, a pytania niemal się nie zmieniły. Tekst wskazuje stabilniejszy sposób działania w świecie: dobrze wykonywać własną pracę, rozluźniać uścisk na rezultacie i często powracać do tego, co ważne. Niezależnie od tego, czy spotykasz ją na macie do jogi, czy podczas cichego półgodzinnego skupienia z otwartą książką, Gita wciąż składa tę samą propozycję - żyć odrobinę bardziej świadomie niż poprzedniego dnia.
Jeśli lektura przerodzi się w praktykę, kilka cichych przedmiotów może dotrzymywać ci towarzystwa po drodze: kadzidło z drzewa sandałowego i żywicy do spokojnego rytuału, ręcznie wykonany dziennik do własnych refleksji nad swadharmą albo ręcznie rzeźbione figury z kolekcji ręcznie rzeźbionych posągów Buddy do kącika kontemplacyjnego. Więcej znajdziesz w szerszym świecie narzędzi duchowych i artykułów rytualnych, wybranych - zgodnie z duchem Gity - jako towarzysze praktyki, a nie drogi na skróty.
