Pranayama: Sztuka oddechu jako codzienny punkt oparcia

Wyobraź sobie, że stoisz na progu pod koniec dnia. Klucz jest już w Twojej dłoni, zamek znajduje się kilka centymetrów od twarzy, a dzień pracy wciąż głośno rozbrzmiewa gdzieś za żebrami. Za chwilę przekręcisz klucz i wniesiesz to wszystko prosto do środka, tak jak robisz niemal zawsze. Ale jeszcze nie teraz. Zanim zamek kliknie, weź jeden równy oddech: powoli wciągnij powietrze, powoli je wypuść, niczego nie zatrzymuj i do niczego się nie zmuszaj. Ten jeden oddech jest sednem całego tekstu. Nie dyscypliną do opanowania, nie rutyną do wyćwiczenia, lecz jednym małym powrotem do siebie, na progu, zanim wejdziesz.

Co naprawdę oznacza pranajama

Większość stron, które pojawiają się wysoko w wynikach wyszukiwania na hasło pranajama, poda Ci listę: osiem rodzajów, dwanaście rodzajów, każdy w schludnej kolumnie z korzyściami, dyskretnie sugerując, że oddech to technika do opanowania i korzyść do wydobycia. Łagodniejsze odczytanie, to warte zachowania, zaczyna się od samego słowa. Pranajama to sanskrycki zrost: prana, siła życiowa, szczególnie ta niesiona oddechem, połączona z ajama.

Według intencji0 szt. Otwórz →

W tym przewodniku 9

1. 1Co naprawdę oznacza pranajama
2. 2Oddech, który bierzesz już dwadzieścia tysięcy razy dziennie
3. 3Wisznu i spokojne podtrzymywanie rzeczy
4. 4Awatary i oddech, który sam wraca
5. 5Praktyka na progu, krok po kroku
6. 6Nadi Śodhana: równoważenie oddechu
7. 7Inne małe zawiasy, przy których można zatrzymać oddech
8. 8Jak zbudować mały codzienny rytuał wokół oddechu
9. 9Z powrotem na próg

To druga część sprawia, że typowe tłumaczenia zbyt szybko zawężają znaczenie. Ajama zwykle tłumaczy się jako kontrolę lub powściąganie i takie odczytanie jest uzasadnione. Słowo to równie prawomocnie oznacza jednak rozszerzanie, wydłużanie, rozciąganie. Dlatego pranajamę można równie wiernie rozumieć jako robienie miejsca sile życiowej, wydłużanie oddechu i dawanie mu przestrzeni, zamiast siłowego nadawania mu kształtu. Oba odczytania są uczciwe; tradycja łączy je ze sobą. Tutaj skłaniamy się ku łagodniejszemu. Nie chwytamy oddechu, lecz go wydłużamy.

Warto wiedzieć, jakie miejsce zajmuje ta praktyka. W Jogasutrach Patańdżalego pranajama jest tradycyjnie uznawana za czwartą gałąź ośmiostopniowej ścieżki, po podstawach etycznych i pozycjach, a przed zwróceniem zmysłów do wewnątrz. Tekst omawia ją krótko i bez rozgłosu. To jeden z kilku kroków ku wyciszonemu umysłowi, a nie występ z metą.

Oddech, który bierzesz już dwadzieścia tysięcy razy dziennie

Oto cichy fakt, który pomijają teksty oparte na listach. Oddychasz mniej więcej dwadzieścia tysięcy razy dziennie i niemal żaden z tych oddechów nie jest zauważony. Oddech wykonuje za Ciebie pracę życia, gdy odpowiadasz na e-maile, przechodzisz przez ulicę, zasypiasz, kłócisz się i zapominasz. Niczego nie żąda. Trwa, niezależnie od tego, czy zwracasz na niego uwagę.

To oznacza, że pranajama nie jest w istocie nową umiejętnością do zdobycia. To skierowanie uwagi ku czemuś, co już się dzieje. Nie dodajesz oddechu do swojego dnia; zauważasz ten, który zawsze tam był, i delikatnie go wydłużasz. Takie spojrzenie odbiera praktyce większość presji. Nie ma tu niczego, co trzeba zrobić poprawnie, ani w czym trzeba być dobrym. Jest tylko oddech, który wiernie przychodzi, oraz wybór, by przez jedną rundę, na jednym progu, być przy nim obecnym. Praktykowany w ten sposób oddech staje się cichym narzędziem poczucia ugruntowania, a nie kolejną rzeczą do udoskonalenia.

Wisznu i spokojne podtrzymywanie rzeczy

W tradycji hinduistycznej istnieje obraz, który ułatwia uchwycenie idei oddechu jako zachowania. W tej tradycji mówi się wspólnie o trzech wielkich bóstwach: Brahmie, kojarzonym ze stworzeniem; Śiwie, z rozpadem; oraz znajdującym się między nimi Wisznu, podtrzymującym istnienie. Rola Wisznu ma nazwę, sthiti, czyli spokojne podtrzymywanie, utrzymywanie rzeczy w istnieniu.

To, jak najczęściej przedstawia się Wisznu, jest częścią, którą warto zabrać ze sobą na próg. W swoim spoczywającym aspekcie, Anantaśajanie, leży we śnie na kosmicznym wężu Śeszy, zwanym także Anantą, nieskończonym, często opisywanym jako wielogłowy. Unosi się na oceanie mleka, a bogini Lakszmi, jego małżonka, kojarzona z obfitością i pomyślnością, znajduje się u jego stóp; z jego pępka wyrasta pojedynczy lotos. Świat spoczywa na nim, a on również spoczywa. Na jego twarzy nie ma napiętego wysiłku. Całkowita odpowiedzialność niesiona bez napięcia.

Na tym właśnie polega równy oddech. Zachowanie nie oznacza pełnego lęku zaciskania dłoni; to spokojne podtrzymywanie. Oddech, który towarzyszy Ci przez cały dzień, podtrzymuje Cię tak, jak Wisznu podtrzymuje świat: wiernie i bez wysiłku. Kilka rund powolnego oddychania w przyciemnionym kącie może przypominać wejście w poczucie spokoju, nie dlatego, że oddech coś naprawia, lecz dlatego, że sama uwaga skierowana na niego jest pewnym rodzajem odpoczynku.

Awatary i oddech, który sam wraca

Wisznu znany jest również ze swoich dziesięciu głównych zstąpień, Dasawatarów, a większość opisów traktuje je jak ciekawostkę do zapamiętania. Odczytaj je zamiast tego jako jeden powracający ruch. Powszechnie używana standardowa lista obejmuje: Matsję, rybę; Kurmę, żółwia; Warahę, dzika; Narasimhę, człowieka-lwa; Wamanę, karła; Paraśuramę; Ramę z Ramajany; Krysznę, uznawanego za ósmego; Buddę; oraz Kalkina, awatara wciąż oczekiwanego u kresu obecnej epoki. Warto powiedzieć jasno, że listy różnią się między tradycjami: niektóre umieszczają na miejscu Buddy Balaramę, a kolejność jest umowna, nie stała.

Liczy się to, co kryje się pod spodem. Za każdym razem, gdy równowaga świata się przechyla, coś powraca, by ją przywrócić. Idea, że boskość przybiera formę w kolejnych epokach, aby odtworzyć właściwy porządek, jest jednym z najbardziej znanych tematów związanych z Bhagawadgitą, obecnym około jej czwartego rozdziału. To słynny motyw, a nie dosłowny wers, ponieważ brzmienie zmienia się w każdym tłumaczeniu. Odczytany łagodnie i bez prób przewidywania tego, co nadejdzie, opisuje odnowę: troskę, która niezawodnie powraca, gdy rzeczy zaczynają dryfować.

Dalej: Kundalini: Obudź swoją wewnętrzną energięRytuały · 8 min czytania

Teraz przenieś to na oddech, bo podobieństwo jest niemal zaskakujące w swojej prostocie. Nigdy nie musisz przywoływać kolejnego wdechu. Po każdym wydechu po prostu wraca. Nie decydujesz o nim, nie zasługujesz na niego i nie wytwarzasz go; tak jak zstąpienie, które przychodzi w kolejnych epokach, wraca z własnej woli. Na tym polega sedno praktyki i to właśnie całkowicie pomijają listy technik. Nie masz podbijać oddechu. Masz do niego powracać i zauważać, że on już powrócił do Ciebie.

Praktyka na progu, krok po kroku

Oto więc jedna technika, na jeden moment. Nazywa się Sama Writti, co oznacza równy lub jednostajny oddech: oddech liczony równomiernie, mniej więcej cztery uderzenia na wdech i cztery na wydech, bez zatrzymywania i bez wymuszania. Początkującej osobie nie potrzeba nic więcej. A momentem jest próg własnego domu, kilka sekund przed przekręceniem klucza, granica między dniem pracy a wieczorem, dokładny zawias, przy którym większość z nas wnosi hałas dnia prosto do środka.

Spróbuj dziś wieczorem tak.

• Zatrzymaj się na stopniu. Klucz w dłoni, zamek przed Tobą. Pozwól, by ramiona odrobinę opadły. Przez czas jednego oddechu nigdzie się nie wybierasz.
• Powoli policz do czterech, wciągając powietrze przez nos. To puraka, wdech. Niech oddech będzie długi i niespieszny, a nie głęboki na siłę: cztery łagodne uderzenia, bez wysiłku, by osiągnąć więcej.
• Pozwól, by na szczycie nastąpiło miękkie, naturalne przejście. Klasyczny cykl nazywa tę fazę zatrzymaniem, kumbhaką, ale zatrzymywanie oddechu jest tradycyjnie elementem zaawansowanym, więc jako osoba początkująca po prostu pozwól, by oddech sam przeszedł dalej. Bez zaciskania i bez popisywania się wytrzymałością.
• Wypuść powietrze, licząc do czterech. To reczaka, wydech. Niech odpowiada wdechowi: równy, powolny i pełny. Poczuj, jak wraz z nim odchodzi odrobina dnia.
• Pozwól, by kolejny oddech przyszedł sam. Nie wciągaj go. Odczekaj pół sekundy i zauważ, że wraca wiernie, jak spokojne podtrzymywanie Wisznu. Potem przekręć klucz.

To cała praktyka. Jeden równy oddech, może minuta, jeśli wykonasz kilka rund, związany z prawdziwym momentem zwykłego dnia. Niczego nie obiecuje i niemal niczego nie wymaga. Powtarzany na tym samym progu, wieczór po wieczorze, staje się małym, niezawodnym miejscem, w którym można odłożyć dzień. Jeśli chcesz odmierzyć czas jednej rundy, patyczek kadzidła zapalony na progu daje Ci długość pierwszej smużki dymu, według której możesz oddychać.

Nadi Śodhana: równoważenie oddechu

Gdy oddech na progu stanie się znajomy, możesz zainteresować się techniką, po którą ludzie najczęściej sięgają później: Nadi Śodhaną, nazywaną czasem oddychaniem naprzemiennym przez nozdrza. Gest jest prosty: prawa dłoń unosi się przy dolnej części twarzy, kciuk spoczywa tak, by zamknąć jedno nozdrze, a palec serdeczny czeka, by zamknąć drugie; oddech delikatnie przechodzi z jednej strony na drugą w równym rytmie. Tradycyjnie opisuje się ją jako praktykę przywracającą równowagę i wyciszającą, sposób na skierowanie rozproszonej uwagi do jednego punktu.

Odczytuj ją tak samo jak wszystko tutaj: jako narzędzie do uspokojenia siebie, a nie środek, który działa za Ciebie. Sama struktura daje zajętemu umysłowi coś prostego, za czym może podążać. Każdy oddech powinien być miękki; nigdy nie wysilaj się, by utrzymać liczenie. Praktykowana przez kilka cichych minut może przynieść umysłowi odrobinę więcej skupienia i jasności, czyli osadzenie uwagi na jednej rzeczy, ale to wciąż równy oddech o nieco wyraźniejszej strukturze: niczego nie trzeba doskonalić, wystarczy powracać.

Inne małe zawiasy, przy których można zatrzymać oddech

Próg jest jednym miejscem przejścia, ale dzień pełen jest takich miejsc, a ten sam równy oddech pasuje do każdej szczeliny, przez którą zwykle przenosisz napięcie. Nie chodzi o układanie rutyny. Chodzi o kilka niezawodnych miejsc, w których oddech może powrócić.

• Pierwsza minuta przy biurku. Zanim ekran się obudzi, a skrzynka odbiorcza zacznie Cię przyciągać, weź jeden równy oddech, by naprawdę się pojawić.
• Chwila przed trudną rozmową. Dłoń na drzwiach albo palec nad przyciskiem połączenia. Cztery uderzenia na wdechu, cztery na wydechu, a kolejny oddech niech przyjdzie, zanim się odezwiesz.
• Szczelina przed snem. Światło jest już zgaszone, głowa spoczywa na poduszce. Jeden powolny, równy oddech, który zaznaczy przejście z dnia w noc.
• Czerwone światło. Mała wymuszona bezczynność, którą większość z nas spędza niecierpliwie. Jeden z takich momentów poświęć zamiast tego oddechowi.

Żaden z tych momentów nie jest nowym nawykiem do doczepienia. Już przez nie przechodzisz. Oddech po prostu na Ciebie czeka, tak jak zawsze, gotowy, by go zauważyć. Jeśli lubisz rytm, który można utrzymać przez kilka rund, mala do liczenia cykli oddechu pozwala palcom przejąć liczenie, po jednej koralce na oddech, dzięki czemu umysł ma o jedną rzecz mniej do śledzenia.

Jak zbudować mały codzienny rytuał wokół oddechu

Nie potrzebujesz niczego, by zacząć; cały zestaw stanowi Twój oddech, a cichy kąt w zupełności wystarczy. Kilka uczciwie wybranych przedmiotów może jednak pomóc utrzymać ten moment i właśnie w takim charakterze powinny się tu pojawić: jako wskazówki kierujące uwagę, przedmioty związane z dziedzictwem kulturowym, a nie amulety czy środki lecznicze. Pracę wykonuje oddech; przedmiot jedynie zaznacza moment i zaprasza Cię do niego z powrotem.

Zapach to najszybszy sposób, by powiedzieć umysłowi, dokąd zmierza. Woń, którą zapalasz tylko wtedy, gdy siadasz, sama staje się sygnałem. Żywiczna głębia kadzidłowca dla wielu osób sprzyja wyciszeniu; ciepła, ugruntowująca nuta sandałowca od dawna towarzyszy medytacji. Jeśli dym jest zbyt intensywny, kilka kropli olejku eterycznego w dyfuzorze roztoczy w pomieszczeniu delikatniejszy ślad. Cokolwiek wybierzesz, zachowaj stałość: ten sam zapach za każdym razem uczy praktykę, gdzie jest jej miejsce.

Na granicy początku i końca siedzenia pojedynczy dźwięk misy może otworzyć i zamknąć ten moment: czysty ton, by wejść w oddech, i czysty ton, by z niego wyjść. Czysta poduszka, mała, uporządkowana przestrzeń, może figura Wisznu lub Lakszmi jako przypomnienie o spokojnej trosce - wszystko to są towarzysze, nigdy sama praktyka. Praca pozostaje z Tobą, w oddechu, który wciąż powraca.

Z powrotem na próg

Kończymy więc tam, gdzie zaczęliśmy. Ty na stopniu, klucz w dłoni, dzień wciąż głośno rozbrzmiewa za żebrami. Podtrzymujący bóg obejmuje cały świat i w tej samej chwili odpoczywa; oddech podtrzymuje Ciebie przez cały dzień i niczego nie żąda w zamian. Jedno i drugie to spokojne podtrzymywanie, nie pełne lęku zaciskanie, troska, która wraca z własnej woli, epoka po epoce, oddech po oddechu.

Cokolwiek dziś wieczorem niesiesz do domu, nie musisz wnosić tego przez drzwi z pełną głośnością. Odłóż to na czas jednego równego oddechu. Cztery uderzenia na wdechu. Miękkie przejście. Cztery uderzenia na wydechu. Pozwól, by kolejny przyszedł sam - przyjdzie. Potem przekręć klucz.