Vijf echte vragen komen in deze rubriek vaker voorbij dan de meeste andere. Hier zijn ze, zo duidelijk mogelijk beantwoord, zonder aftelklok.
Is vijf minuten echt genoeg, of zeggen mensen dat alleen om een planner te verkopen?
Eerlijk gezegd: nee. Vijf minuten maken geen dag ongedaan die uit de hand is gelopen, en ze lossen de slaap niet in die je jezelf drie nachten geleden nog verschuldigd was. Als dat de bewering is, dan is het de verkeerde bewering.
Wat vijf minuten wel kunnen doen, is kleiner en nuttiger: ze kunnen het werkelijke einde van de dag markeren. De meeste avonden eindigen niet. Ze dunnen gewoon uit, tabblad voor tabblad en half afgemaakte gedachte voor half afgemaakte gedachte, totdat je ligt zonder ooit zelf te hebben besloten dat de dag voorbij was. Vijf minuten, met aandacht genomen, trekken die grens zelf in plaats van de avond dat voor je te laten doen. Het hoeven trouwens ook geen vijf minuten te zijn. Twee minuten doen hetzelfde, zolang ze oprecht zijn: een kruispunt blijft een kruispunt als je het snel oversteekt, zolang je maar merkt dat je bent overgestoken. Het gaat niet om de duur van de pauze, maar om het feit dát je pauzeert, om de beslissing die je telkens opnieuw neemt dat het werkende deel van de dag voorbij is.
Wat doe ik eigenlijk in vijf minuten, en heb ik er kaarsen, een bad of een app voor nodig?
Geen van die dingen is nodig, al kunnen ze allemaal dienstdoen als je er al vanzelf naar grijpt. Wat je nodig hebt, is een moment dat echt van jou is, vaak genoeg herhaald zodat je lichaam het begint te herkennen.
Er is een oud woord voor dit scharnierpunt in de dag. In het Sanskriet betekent sandhya schemering, en het komt van sandhi, een kruispunt of verbinding. Het benoemt de ontmoeting van dag en nacht, niet een tijdstip op de klok. In de Vedische en latere hindoeïstische dagelijkse praktijk werd de dag traditioneel op deze kruispunten gemarkeerd: dageraad, middag en schemering, samen trisandhya genoemd, met een kort gebed of een korte recitatie. Wat op dat moment precies wordt gezegd of gedaan, heeft altijd sterk verschild per regio, huishouden en traditie; er bestaat geen enkele versie die de enige juiste is. Bij veel hindoegezinnen is het aansteken van een lamp of een wierookstokje in de schemering een veelgebruikte manier om dit moment te markeren, al is het een traditie en geen regel die voor iedere beoefenaar geldt.
Mijn eigen afsluiting van de avond is eenvoudig, en ik bied haar aan als één eerlijk voorbeeld, niet als een script om te kopiëren. Ik steek wierook aan en laat die vlam vatten en rustig gaan branden. Ik ga zitten voor een korte ronde japa met een mala en verplaats één kraal per keer tot de ronde voorbij is. Daarna zet ik thee en laat ik die afkoelen van te heet naar drinkbaar, terwijl ik verder helemaal niets doe. Niets daarvan is een techniek om sneller in slaap te vallen. Het is simpelweg de vorm die mijn eigen kruispunt heeft aangenomen, op genoeg avonden herhaald zodat mijn geest het nu herkent als de rand van de dag.
Voor jou hoeven dat geen wierook of mala te zijn. Je kunt met de hand één kopje afwassen, bij een raam staan terwijl iets afkoelt, of met het licht uit zitten zolang één liedje duurt. Het voorwerp is minder belangrijk dan de herhaling. Kies één ding en laat het op de meeste avonden hetzelfde zijn, zodat je aandacht leert wat het betekent zonder dat je het iedere keer aan jezelf hoeft uit te leggen.
Sandhya was nooit vastgelegd op een getal op de klok; het benoemt het ontmoetingspunt van dag en nacht, en dat punt verschuift met het seizoen en met de eigen vorm van de dag. Sommige avonden valt jouw kruispunt om negen uur. Andere avonden later, eerder of halverwege onderbroken door alles wat de dag nog van je vraagt. Wat constant blijft, is niet het uur maar het markeren zelf: het feit dat je ergens een grens trok en merkte dat je die overstak. Houd de wierook en de mala als dat is wat je gebruikt. Houd alleen een afkoelend kopje bij een raam als dat dichter bij de waarheid ligt. Beide zijn voldoende, zolang het echt wordt herhaald en echt van jou is.
