Een stapel orakelkaarten ligt met de beeldzijde naar beneden op tafel, klaar om te worden geschud. Hij ziet er oud uit, of wil er oud uitzien: vergulde randen, een maan op de doos, een woord dat is ontleend aan een tempel die al heel lang geleden zijn deuren sloot. Het woord is orakel, en het komt van het Latijnse oraculum, dat zelf afkomstig is van orare, spreken of bidden. Het verwees naar een goddelijke uitspraak, en naar de persoon of plaats via welke die uitspraak tot stand kwam. In het oude Griekenland was die persoon eeuwenlang de Pythia: de priesteres die orakels uitsprak in de Apollotempel in Delphi, traditioneel beschreven als iemand die vanaf een drievoet sprak en werd geraadpleegd door gewone mensen en hele steden.
Een woord dat ouder is dan de kaarten
De orakelkaartensets die tegenwoordig worden verkocht, hebben haar zetel, haar tempel of één ononderbroken traditie die daarop teruggaat niet geërfd. Wat die afstand heeft overbrugd, is het woord, niet het voorwerp. Dat is het waard om eenvoudigweg te zeggen, omdat het feit interessanter is dan de mythe waarin het soms wordt verpakt: een moderne orakelkaartenset is een uitgesproken jonger verschijnsel, een vorm die vooral in de twintigste eeuw groeide toen kunstenaars en auteurs kaartensets van eigen ontwerp begonnen uit te geven. Elke set kon haar eigen beeldtaal, thema's en aantal kaarten kiezen. Enkele van de bekendste engelkaartensets, de sets waar mensen nu op naam naar zoeken, ontstonden precies in die periode van onafhankelijke uitgaven, en niet vanuit een oudere traditie.
Tarot nam een andere weg. In de twintigste eeuw kreeg tarot een vaste en breed herkenbare structuur: achtenzeventig kaarten, verdeeld over de tweeëntwintig kaarten van de Grote Arcana en de zesenvijftig kaarten van de Kleine Arcana in vier kleuren. Die structuur werd in het collectieve bewustzijn vastgelegd door kaartensets als de Rider-Waite-Smith, geïllustreerd door Pamela Colman Smith en ontworpen met A.E. Waite, en in 1909 uitgegeven door Rider. Als je die set leert kennen, leer je een gedeelde grammatica die duizenden andere kaartleggers al kennen. Orakelkaarten bieden zo'n belofte niet. Er is geen vast aantal kaarten dat je moet beheersen, geen universele sleutel die elke set opent; elke set is een eigen, kleine en op zichzelf staande wereld, en dat verandert wat 'leren om ze te leggen' eigenlijk betekent.
Een eerste kaartenset kiezen
Omdat er geen gemeenschappelijke grammatica onder orakelkaarten ligt, is het kiezen van een eerste set minder een mystieke beslissing dan een ontwerpbeslissing, en eigenlijk een heel gewone. Twee vragen doen het meeste werk. Kun je de afbeelding in één oogopslag lezen, zonder je ogen te moeten samenknijpen bij symboliek die alleen de kunstenaar begrijpt? En is het bijbehorende boekje echt de moeite waard om te bewaren, met een echte zin om bij stil te staan in plaats van één bijvoeglijk naamwoord? Een set van minder dan vijftig kaarten is gemakkelijker in je hoofd te houden wanneer je begint; tachtig of meer is een prima ambitie voor later, zodra een handvol kaarten al vertrouwde gezichten zijn geworden in plaats van vreemden die je telkens moet opzoeken.
Hiervoor hoef je niet te geloven dat de juiste set je op de een of andere manier zal vinden of vanaf een plank naar je zal roepen. Het lijkt meer op het kopen van een kookboek: sommige zijn geschreven voor mensen die al weten wat ze doen, en sommige leren je echt gaandeweg iets bij. Begin met die tweede soort.
De werkwijze van een eerste kaartlegging
De kaartlegging zelf is eenvoudiger dan de verpakking eromheen doet vermoeden. Schud totdat het voldoende gemengd voelt, niet volgens een vast aantal rituele bewegingen, maar op basis van je eigen gevoel. Trek één kaart. Lees eerst de uitleg in het boekje voordat je op je eigen intuïtie afgaat, want de schrijver heeft meestal langer over die afbeelding nagedacht dan jij in de eerste dertig seconden. Kijk vervolgens een minuut naar de afbeelding zelf voordat je beslist wat die, als het al iets is, te zeggen heeft over de dag die werkelijk voor je ligt. Die laatste stap slaan de meeste checklists over, en juist die stap verandert een kaart van een slogan in een oprechte aanleiding om even bewust stil te staan bij iets kleins.
De oefening die echt werkt
Een enkele getrokken kaart, opgevat als een ja of nee, wordt tegen de avond meestal vergeten. Wat op de lange duur standhoudt, is kleiner en veel minder dramatisch: een gedateerde regel in een notitieboek, de naam van de kaart en één eerlijke zin over de dag, opgeschreven en daarna met rust gelaten. Als je na een paar weken terugleest, doet dat korte overzicht iets wat één enkele trekking nooit kan. Je kunt de kaarten toetsen aan je eigen geheugen in plaats van aan een boekje, en als er al een echt patroon bestaat, zal dat zich daar tonen, niet in het drama van één enkele trekking.
Sommige kaartleggers houden een kleine steen bij de hand terwijl ze dit doen, waarbij amethist een van de gebruikelijkere keuzes is, een steen die de Grieken in verband brachten met nuchterheid en een helder hoofd. De steen verandert niet wat een kaart betekent, en niemand heeft hem daarvoor nodig. Wat hij wel doet, lijkt meer op een lamp aansteken voordat je een boek opent: een klein, specifiek voorwerp dat deze vijftien minuten markeert als iets aparts, los van de minuten ervoor en erna. Op dezelfde rustige manier verdient een Amethist Kristallen Pendel voor Wichelroede- en Waarzegpraktijken zijn plaats op tafel niet doordat het iets voorspelt, maar doordat het het voorwerp is waar iemand naar grijpt wanneer die bewust wil gaan zitten en aandacht wil geven.
Waar het overzicht voor dient
De autoriteit van de Pythia kwam voort uit haar zetel, haar tempel en een rol die ze zeer lange tijd bekleedde binnen een systeem dat volledig om haar heen was opgebouwd. Iemand die thuis een geschudde kaartenset en een notitieboek bijhoudt, heeft niets daarvan en hoeft het ook niet te lenen. Wat die persoon wel heeft, is een gewoonte die klein genoeg is om vol te houden en eerlijk genoeg om te toetsen: geen bewering over de toekomst, maar een verslag van iemands eigen aandacht, vaak genoeg opgeschreven zodat de vorm ervan, als die er is, zichtbaar wordt voor degene die het schreef. Dat is veel kleiner dan een orakel in de oude betekenis. Maar anders dan die oude betekenis is het iets waar je naar kunt terugkeren om het opnieuw te lezen.
Voor zo'n verslag is niet veel nodig. Een pagina is voldoende, of, voor iedereen die zijn kleine rituelen graag een eigen plek geeft, een gedateerde regel in een notitieboek dat op een plek wordt bewaard waar het daadwerkelijk opnieuw wordt geopend, is meer waard dan welke uitgebreide kaartenset dan ook die ongeschud op een plank blijft liggen.
