Brieven over dierenriemstenen komen in batches binnen, meestal rond een verjaardag of jubileum, en bijna allemaal draaien ze om dezelfde zorg: iedereen lijkt een andere regel te citeren. Hier zijn er vier, nuchter beantwoord.
"Mijn vriendin is een Leeuw. Elke website noemt een andere steen voor haar: citrien, peridoot, robijn. Welke is nu echt de juiste?" — J., Manchester
Geen van alle, tenminste niet in de betekenis die je bedoelt. Er is geen breed erkende autoriteit die aan elk dierenriemteken één steen toewijst, zoals dat bijvoorbeeld wel gebeurt met de munteenheid van een land of een chemisch symbool. Verschillende schrijvers hebben in verschillende decennia verschillende lijsten voorgesteld, en geen van die lijsten heeft meer gezag dan de andere. Bij Leeuw wordt in de ene lijst peridoot genoemd, in een andere robijn en in een derde citrien; alle drie zijn ze simpelweg iemands keuze, gebaseerd op kleur, op een planeet die aan het teken werd gekoppeld of op wat op dat moment passend voelde. Als je haar teken überhaupt wilt benadrukken, kies dan de versie waarvan je de betekenis echt mooi vindt: de kristallen dierenriemkaars met armbandenset voor Leeuw doet dat eerlijk, zonder te doen alsof er een officiële autoriteit achter zit die er niet is.
Twee tradities met één naam
"Is een kristal voor een sterrenbeeld hetzelfde als een geboortesteen? Ik dacht altijd dat die begrippen uitwisselbaar waren." — R., Bristol
Ze worden gebruikt alsof ze hetzelfde zijn, maar het zijn twee afzonderlijke systemen die naast elkaar bestaan. De lijst met geboortestenen die de meeste mensen kennen — granaat voor januari en diamant voor april — is verbonden met de kalendermaand waarin je bent geboren en is een relatief recente afspraak: een groep Amerikaanse juweliers, de National Association of Jewelers, stelde in 1912 een standaardlijst vast en herzag die in 1952, vooral om voorraad en reclame te stroomlijnen en niet om een oudere overtuiging vast te leggen. Er is één geaccepteerde versie en de meeste verkopers volgen die nog altijd.
Stenen voor sterrenbeelden zijn in geest ouder, maar in de praktijk veel minder strikt. Er is nooit een vergelijkbare brancheorganisatie geweest die heeft bepaald welke steen bij Ram of Schorpioen hoort. Wat er wel bestaat, is een verzameling lijsten die door verschillende astrologen en schrijvers over een lange periode zijn samengesteld; over sommige tekens zijn ze het eens, over andere niet. Dat is geen gebrek waarvoor je je moet verontschuldigen. Het betekent simpelweg dat een dierenriemsteen het gewicht van een traditie draagt, niet de autoriteit van een catalogus.
Waar het idee van dierenriemstenen werkelijk vandaan komt
"Is dit echt iets uit de oudheid, of heeft iemand het gewoon bedacht voor de cadeaumarkt?" — S., Leeds
Het is echt oud, al niet helemaal in de vorm waarin het vandaag wordt gepresenteerd. Het boek Exodus beschrijft het borstschild van de hogepriester, bezet met twaalf edelstenen, één voor elk van de twaalf stammen van Israël. Eeuwen later beschreef de Romeins-Joodse historicus Flavius Josephus, die in de eerste eeuw n.Chr. schreef, diezelfde twaalf stenen in Antiquitates Judaicae en merkte hij op dat ze de maanden van het jaar en, bij uitbreiding, de twaalf tekens van de dierenriem voorstelden. Het is een echte en vaak aangehaalde passage (Boek III, hoofdstuk 7), al zegt de tekst zelf maar weinig over dat punt en wordt er al lange tijd over gediscussieerd hoe sterk Josephus die link met de dierenriem werkelijk bedoelde, tegenover hoeveel latere schrijvers in zijn woorden hebben gelezen. Hoe dubbelzinnig de passage ook is, ze komt waarschijnlijk het dichtst in de buurt van een gedocumenteerd beginpunt: een heilig voorwerp dat eenmaal door een astrologische bril werd geïnterpreteerd en daarna werd voortgezet en opnieuw ingedeeld door iedereen die het idee aantrekkelijk vond.
Dat is ook de reden waarom geen twee moderne lijsten overeenkomen. Elke lijst is de eigen poging van een latere schrijver om de oefening voort te zetten die door die passage in gang werd gezet: twaalf stenen aan twaalf tekens koppelen op gevoel, op kleur of op basis van de symboliek die hun het beste uitkwam. Er is nooit een tweede interpretatie geweest die sterk genoeg was om de discussie definitief te beslechten.
Wanneer de traditie Vedisch is en niet Westers
"Mijn moeder volgt de Indiase astrologie en wil een steen die voor haar horoscoop wordt aanbevolen. Is dat hetzelfde idee als een kristal voor een sterrenbeeld?" — P., Leicester
Niet helemaal, en het is goed om het verschil te kennen voordat je iets namens haar koopt. In de Vedische astrologie, of Jyotish, worden edelstenen niet gekoppeld aan de twaalf dierenriemtekens, maar aan negen hemellichamen of graha's: robijn voor de Zon, parel voor de Maan, rode koraal voor Mars, smaragd voor Mercurius, gele saffier voor Jupiter, diamant voor Venus, blauwe saffier voor Saturnus en twee verdere stenen voor de maanknopen Rahu en Ketu. Deze set van negen stenen heet navaratna en is nog altijd een levende, beoefende traditie in plaats van een historisch voetnootje. Het belangrijkste is hoe de traditie bedoeld is te werken: een steen wordt op de juiste manier aanbevolen door een astroloog die iemands volledige geboortehoroscoop heeft gelezen, niet uitgedeeld omdat iemand toevallig onder een bepaald zonneteken is geboren. Een blauwe saffier kopen voor een vriendin die Steenbok is omdat een website dat zegt, slaat de eigenlijke praktijk volledig over. Als je moeder op deze manier een steen wil kiezen, is het eerlijkere cadeau om haar door te verwijzen naar iemand die horoscopen leest, niet naar een winkel.
Wat een winkel wel eerlijk kan aanbieden, is een steen die om een andere en even reële reden is gekozen: vanwege wat er traditioneel van wordt gezegd dat hij ondersteunt, in plaats van vanwege de planeet die ernaar verluidt over heerst. Een chakra-armband met edelstenen, samengesteld op basis van de manier waarop elke steen in de energiecentra van het lichaam wordt gebruikt, sluit meer aan bij die logica dan welke lijst met zonnetekens ook, omdat hij geen aanspraak maakt op een overgeleverde autoriteit die hij niet kan onderbouwen.
Daarmee komt de hele vraag terug bij iets dat eenvoudiger is dan astrologie. Een kristal dat voor iemand wordt gekozen, hoeft geen enkele onweerlegbare traditie achter zich te hebben om betekenisvol te zijn. De gever moet weten wat hij of zij er werkelijk mee zegt: of het nu om haar teken, haar maand, haar planeet of gewoon om een kleur gaat die ze graag om haar pols draagt. De steen kan een betekenis dragen waar jullie het allebei over eens zijn, of die nu is vastgelegd door een negentiende-eeuwse juwelier of uit een tweeduizend jaar oude tekst is afgeleid. Wat hij niet kan doen, is uit zichzelf bepalen welke betekenis de juiste is. Dat deel blijft aan jullie.
