Sommige dingen zijn het waard om langzaam te doen. Sandelhout op steen malen is daar één van, niet omdat het resultaat dat vereist, maar omdat het doen zelf het doel is.
Twintig minuten, een steen, een stok
Neem een stokje sandelhout. Maak het oppervlak van een platte granieten steen vochtig met een paar druppels water. Druk het stokje erop en begin het langzaam in cirkels te bewegen. Eerst gebeurt er niets: alleen het zachte schrapen van hout over steen, een lichte warmte onder je handpalm. Dan verschijnt er geleidelijk een licht crèmekleurige pasta aan de rand van de beweging. De geur is er voordat je je daar bewust van wordt: koel, houtachtig en subtiel zoet, door de wrijving vrijkomend alsof het hout die geur heeft bewaard.
Dit is ghisnā, de traditionele bereiding van chandana, sandelhoutpasta. Het duurt vijftien tot vijfentwintig minuten van rustige, onafgebroken beweging. Er is geen kortere manier die hetzelfde resultaat oplevert. De pasta wordt vers gebruikt; zodra het sandelhout gemalen is, beginnen de aromatische bestanddelen te vervliegen, dus wordt de pasta nooit bewaard. De vergankelijkheid is geen tekortkoming. Het is de aanwijzing: doe het nu, gebruik het nu, begin morgen opnieuw.
De bereiding zelf is de oefening. Geen voorloper van iets belangrijkers, maar de handeling zelf: de cirkelende beweging, de aandacht die ervoor nodig is, de geur die sterker wordt terwijl je werkt. Als je naar sandelhouten wierookstokjes grijpt als een snellere manier om dezelfde stilte te bereiken, is dat een begrijpelijke keuze, maar het is de moeite waard om ten minste één keer te ervaren hoe de langere versie voelt.
Waar het hout vandaan komt
Santalum album — Indisch sandelhout — groeit op het Indische schiereiland, maar Karnataka, de voormalige staat Mysore, bezit enkele van de belangrijkste natuurlijke groeiplaatsen en heeft de boom tot staatsboom uitgeroepen. De boom heeft geen haast. Het kernhout, waarin de geurige olie zit, ontwikkelt zich pas wanneer de boom minstens vijftien jaar oud is. De hoogste kwaliteit, de diepe, langdurige geur die voortkomt uit de hoogste concentratie alpha- en beta-santalol, wordt doorgaans bereikt na vijfentwintig tot dertig jaar groei. Het spinthout bevat er vrijwel niets van. Geduld is geen deugd die de boom tentoonspreidt; zo wordt het hout simpelweg gevormd.
De Government Soap Factory in Bangalore, waarvan de opvolger Karnataka Soaps and Detergents Ltd de oorsprong terugvoert tot 1916 en het initiatief van Krishnaraja Wadiyar IV, maharadja van Mysore, werd deels opgericht om stukken sandelhout in zeep te verwerken in plaats van ze te verspillen. Zo werd de uitputting van een grondstof afgeremd die de staat al sinds de negentiende eeuw reguleerde. De fabriek is nog steeds in bedrijf. Ze behoort nog altijd tot een klein aantal fabrikanten die echte Santalum album-olie gebruiken. Het hout dat er vandaag wordt verwerkt, is tientallen jaren geleden geplant door iemand die niet zou leven om de geur ervan te ruiken.
Santalum album staat als Kwetsbaar vermeld op de Rode Lijst van de IUCN. In dit geval is traagheid geen esthetische voorkeur; het is de voorwaarde voor het voortbestaan van het materiaal. Wanneer je een sandelhouten armband vasthoudt en de geur tegen je huid opwarmt, houd je iets vast dat dertig jaar nodig had om te worden wat het is.
Chandana: ritueel en toepassing
In Shaivistische en Vaishnavistische hindoeïstische tradities wordt chandana-pasta vóór of tijdens de puja aangebracht op het voorhoofd, de keel en de borst. De pasta wordt geassocieerd met verkoeling, zuiverheid en het tot rust brengen van de geest vóór het gebed. De toepassing is geen versiering. Het is een teken dat je klaar bent om stil te zijn.
De plaats van sandelhout in Indiase rituelen is eeuwenoud. Het wordt genoemd in de Sanskrietliteratuur en de Agamische traditie, en behoort tot de shodashopachara — de zestien traditionele offers binnen een formele puja. De pasta wordt vers bereid en met de vingertoppen of een klein spateltje aangebracht. De geur maakt al heel lang deel uit van deze voorbereiding en wordt gebruikt om de overgang van alledaagse tijd naar iets rustigere tijd te markeren. Het malen zelf maakt deel uit van het ritueel: de steen, het water, de langzame cirkels, het moment waarop de geur vrijkomt.
Handelen zonder vast te grijpen
De Bhagavad Gita introduceert in het derde hoofdstuk, over Karma Yoga, het idee van niṣkāma karma — handelen zonder verlangen naar de vruchten ervan. Iets volledig doen, zonder je vast te klampen aan wat het zal opleveren. Het malen van chandana past stilletjes binnen dit idee: twintig minuten cirkelende beweging die een pasta oplevert die één keer wordt gebruikt en niet wordt bewaard, een geur die tegen de avond vervliegt. Niets stapelt zich op. De aandacht die je aan de steen geeft, wordt nergens opgeslagen.
Een rudraksha-mala die tijdens de bereiding in de buurt ligt, geeft je handen iets om tussen de bewegingen naar terug te keren — 108 kralen, één ademhaling per kraal, een rustige telling die de aandacht vasthoudt zonder haar ergens specifiek naartoe te sturen.
Een voelbaar schap
Dit zijn de voorwerpen die de oefening begeleiden — geen hulpmiddelen die het werk voor je doen, maar dingen die de omstandigheden ervoor creëren.
- Steek er aan het begin van een rustig uur één aan; de geur is er eerder dan de gedachte.
- Sandelhoutgeurolie — een paar druppels verwarmd in een diffuser of toegevoegd aan een ongeparfumeerde draagolie om ermee te zalven.
- Een rudraksha-mala — vastgehouden tijdens het malen of gebruikt om de ademhaling te tellen in de stilte erna. Traditioneel in zowel hindoeïstische als boeddhistische meditatie; de kralen zijn tastbaar op een manier die de handen verankert wanneer de geest wil afdwalen.
Geen van deze voorwerpen kan de stilte voor je creëren. Het zijn de omstandigheden die je instelt, zoals je misschien eerst een oppervlak vrijmaakt voordat je gaat zitten om te schrijven. Het doen — de twintig minuten, de cirkelende beweging, de aandacht — blijft van jou.
