In 1833 schreef een Franse scheikundige aan een collega over iets vreemds dat in zijn eigen hand gebeurde. Michel Eugène Chevreul hield een pendel volkomen stil, maar die bleef niet stil hangen. Wat hij daarna vastlegde, heeft bijna elke wildere bewering die later in naam van de pendel werd gedaan, overleefd.
Een brief aan Ampère
Chevreul, bekend om zijn werk op het gebied van kleur en vetten, schreef een open brief aan de natuurkundige André-Marie Ampère waarin hij een klein experiment beschreef dat hij op zichzelf had uitgevoerd. Hij hield een pendel aan het koord vast, hield zijn hand zo stil als hij kon en zag het gewicht toch beginnen te slingeren. Het bewoog niet willekeurig. Het leek te reageren op zijn eigen aandacht.
Zijn verklaring was eerder zorgvuldig dan mystiek: kleine, onwillekeurige spiersamentrekkingen in de hand, te klein om te voelen maar groot genoeg om na verloop van tijd een hangend gewicht in beweging te zetten. Het verslag was zo nauwkeurig dat de psychologie zijn naam er nog steeds aan verbindt. De pendel van Chevreul, of de pendelillusie van Chevreul, beschrijft precies dit: een stilstaand voorwerp dat wordt bewogen door een hand die denkt dat ze stilhoudt.
In populaire teksten over pendels wordt graag in één adem teruggegrepen op het oude Egypte, China en Rome, waarbij de pendel wordt opgenomen in één ononderbroken geschiedenis van wichelroedelopen. De werkelijke geschiedenis is minder overzichtelijk. De gevorkte tak is het oudere en beter gedocumenteerde hulpmiddel: Georgius Agricola beschrijft in De Re Metallica, gepubliceerd in 1556, hoe mijnwerkers in het Ertsgebergte van Saksen gevorkte hazelaartakken gebruikten om ondergrondse ertsaders op te sporen, hoewel Agricola zelf sceptisch was over de methode en ervoor pleitte er niet op te vertrouwen. De handpendel, die losjes boven een vraag wordt gehouden in plaats van over de grond te worden bewogen, is een afzonderlijke en latere ontwikkeling, die via Chevreuls brief uit 1833 loopt en niet teruggaat tot de Saksische mijnbouw. In geest zijn de twee verwant — beide zijn voorwerpen die een vraag lijken te beantwoorden — maar het is niet één hulpmiddel met twee namen.
Wat het voorwerp werkelijk is
Haal de vragen die mensen eraan stellen weg, en een pendel is iets eenvoudigs: een verzwaard punt dat aan een koord of ketting hangt en vrij kan slingeren. Het kan een geslepen kristal zijn, een kraal, een sleutel aan een touwtje of een ring aan een draad. Er is niets magnetisch nodig en niets aan het materiaal zorgt ervoor dat het gewicht uit zichzelf gaat bewegen.
Alleen wat iemand kiest om vast te houden, verschilt. Iemand die zich aangetrokken voelt tot de traditionele associaties van rozenkwarts, kan alleen daarom al kiezen voor een rozenkwartspendel; de beweging werkt hetzelfde, ongeacht wat er aan de ketting hangt.
Waarom het werkelijk beweegt
In 1852 gaf de Engelse fysioloog William Benjamin Carpenter dit algemene patroon een naam: het ideomotorische effect, waarbij een idee een kleine spierbeweging veroorzaakt zonder dat de persoon dat bewust van plan is of merkt. Volgens deze verklaring is de beweging van een pendel geen boodschap die van buiten de hand komt. Het is de eigen, nauwelijks merkbare beslissing van de hand, zichtbaar gemaakt door een gewicht dat gevoelig genoeg is om die te laten zien.
Dat is een bescheiden bewering, en het is de eerlijke. De pendel leest de hand terug aan zichzelf.
Hoe je begint
Kies iets dat licht genoeg is om vrij te bewegen en zwaar genoeg om een strakke lijn te volgen zonder te wiebelen, aan een ketting van ongeveer vijftien centimeter. Een amethistpendel, een geslepen punt aan een ketting van ongeveer die lengte, werkt juist daarom goed: genoeg gewicht om tot rust te komen en genoeg lengte om te slingeren zonder dat je hand bewust iets hoeft te doen.
Ga ergens rustig zitten. Laat je elleboog rusten en houd de ketting tussen duim en wijsvinger, zodat de punt vlak boven je andere, open hand hangt. Laat je hand ontspannen in plaats van te proberen haar volkomen stil te houden; dat zorgt vaak juist voor meer beweging in plaats van minder.
Begin met een vraag waarvan je het antwoord al weet: je eigen naam of een feit dat zonder meer waar is. Kijk in welke richting de pendel begint te slingeren: heen en weer, van links naar rechts of in een cirkel. Welk patroon er ook verschijnt, dat is voor die sessie jouw eigen ‘ja’. Stel daarna een tweede vraag waarvan je al weet dat het antwoord onwaar is en let op het andere patroon waarmee die wordt beantwoord. Pas wanneer beide patronen duidelijk zijn, stel je de echte vraag één keer en lees je de beweging die je al herkent.
De oefening eerlijk benaderen
Een pendelsessie kun je het best benaderen zoals ik een mala met kralen of een brandend wierookstokje benader: als een voorwerp dat de hand en de aandacht iets te doen geeft, niet als een autoriteit die een oordeel velt. Degene die waarneemt, doet nog steeds zelf het werk.
Sommige mensen bewegen een pendel langs de zeven chakra's tijdens een lichaamsscan. Een zeven-chakrapendel is met dat specifieke gebruik in gedachten gemaakt, met één gekleurde kraal voor elk punt langs de wervelkolom. Traditioneel wordt dit gezien als een manier om de aandacht langs het lichaam te leiden, niet als een diagnose. Het vraagt van degene die de pendel gebruikt niets meer dan een paar rustige minuten aandacht voor de plek waar de beweging verandert.
Dit alles vervangt geen medisch advies, en geen enkele pendelsessie moet worden opgevat als een voorspelling over gezondheid, een relatie of een beslissing die nog moet worden genomen.
Vraag iemand die regelmatig een pendel gebruikt wat er na de eerste paar sessies gebeurt, en diegene zal je hetzelfde vertellen: de ‘ja’-beweging hoeft niet elke keer opnieuw te worden vastgesteld. Ze verschijnt sneller en duidelijker, vaak precies in dezelfde richting als de allereerste keer dat de pendel werd gekalibreerd. Dat betekent niet dat de pendel zich iets herinnert; kettingen en kristallen punten hebben geen geheugen. Het is de hand die een gewoonte heeft aangeleerd, zoals een hand elke kleine, herhaalde beweging leert. En Chevreul beschreef in 1833 precies het eerste voorbeeld van die gewoonte dat ooit op papier werd vastgelegd.
